Lokalizacja: Strona główna >> Wakacje na Słowacji >> Rzeźba Słowacka

Rzeźba Słowacka

Niejeden przedmiot, ba, nieraz i całe zespoły bywały zastępowane innymi, czasami takie wymiany miały miejsce wręcz na przestrzeni kilku dziesięcioleci. Jeśli więc zamierzamy odtworzyć historię zachowanych przedmiotów, musimy równocześnie postawić sobie pytanie o te niezachowane, nawet jeśli nie są poświadczone w źródłach archiwalnych. Zabytki gotyckie-przeważnie były {niektóre do dziś pozostały) częścią żywej liturgii. Możemy więc sobie wyobrazić, że właśnie najbardziej kruche z nich - jak rzeźby drewniane albo drewniane skrzydła ołtarzy - ulegały zużyciu i były już w późnym średniowieczu wymieniane na inne, o wyższej jakości technicznej. Do tego dochodzą wstrząsy wojenne (zamieszki husyckie, wojny tureckie) czy późniejsze zmiany wyznaniowe w pojedynczych kościołach (luteranie i kalwini); Wszystkie te okoliczności, choć zewnętrzne, miały jednak daleko idący wpływ na sztukę albo na zachowanie rękodzieł. Szczególnie historia rzeźby w drewnie i malarstwa głównie w pierwszych dwóch trzydziestoleciach XV w. musi być z tej perspektywy tylko historią fragmentaryczną. Trzeba w każdym razie pamiętać, iż szczególnie, gdy pisze się syntezy o dawnej sztuce, pojawia się ryzyko niewspółmiernego „historyzowania" zachowanych przedmiotów i tworzenia ciągłości tam, gdzie nie da się jej udowodnić.
Międzynarodowy charakter sztuki gotyckiej na Słowacji to jeden z jej największych atutów. To jednak nie znaczy, że środowisko artystyczne przyjmowało tylko biernie impulsy z zagranicy. Jednym z ośrodków które na początku XV wieku odegrały - tym razem w dziedzinie architektury -ważną rolę (rolę również pośredniczącą względem sąsiednich regionów Małopolski i Siedmiogrodu), były Koszyce, a dokładniej strzecha budowlana przy kościele parafialnym św. Elżbiety, w czasie panowania Zygmunta Luksemburskiego. Równolegle z orientacją proaustriacką Bratysławy, zachodnia Słowacja i Spisz oraz wschodnia Słowacja czerpały inspirację ze sztuki czeskiej przełomu XIV i XV w. - znanej pod redukcyjnym hasłem „piękny styl". Kamienne rzeźby o takiej orientacji stylistycznej znajdujemy - nawet jako bezpośrednie importy z Czech - u franciszkanów w Bratysławie albo w kościele szpitalnym w Trnawie; bogate hafty w Bańskiej Bystrzycy albo w Koszycach są prawdopodobnie dziełem praskich rzemieślników. Już około roku 1400 w dekoracji kościołów w Lewoczy i w Ponikach można śledzić działalność czeskich malarzy wędrownych. Mechanizm czeskiego „wpływu" nie wyczerpuje się jednak w uwagach krytyki stylistycznej o pochodzeniu malarzy albo pierwowzorach dzieł, które powstały dla potrzeb niektórych kościołów na Spiszu (ołtarz mariacki w Lomnićka albo św. Maria Magdalena z Danisovic).